Wat gebeurt er als de stroomprijs onder nul zakt?
Negatieve stroomprijzen: wat ze zijn en hoe je ervan profiteert
Negatieve stroomprijzen komen op de Nederlandse energiemarkt steeds vaker voor. Op zonnige, winderige momenten met veel duurzame opwek en weinig verbruik, zakt de marktprijs op de EPEX-stroombeurs soms onder nul. Voor wie een dynamisch energiecontract heeft, biedt dat unieke kansen om geld te besparen, of zelfs te verdienen aan jouw stroomverbruik.
Maar een negatieve prijs op de markt betekent niet automatisch dat jij geld toe krijgt voor het verbruiken van stroom. Daar zit een belangrijk verschil tussen de kale marktprijs en de all-in prijs die jij uiteindelijk betaalt. En tijdens de salderingsregeling werkt het bovendien net iets anders dan straks vanaf 1 januari 2027.
In dit artikel leggen we uit wat negatieve stroomprijzen zijn, hoe ze ontstaan, wanneer je er écht van profiteert, en hoe een slim gestuurde thuisbatterij precies inspeelt op deze momenten.
Wat zijn negatieve stroomprijzen?
Op de European Power Exchange (EPEX) wordt elke dag een prijs vastgesteld voor stroom per uur en per kwartier, voor levering de volgende dag. Deze prijs ontstaat op basis van vraag en aanbod: hoe meer aanbod en hoe minder vraag, hoe lager de prijs.
Soms wordt de prijs zelfs negatief. Dat betekent dat een producent letterlijk geld moet bijbetalen om zijn stroom op het net kwijt te kunnen. Voor de afnemer, in dit geval jouw energieleverancier, betekent het juist dat hij geld krijgt om stroom af te nemen. Bij een dynamisch energiecontract wordt deze marktprijs (met enkele opslagen en belastingen) doorgegeven aan jou als consument.
Negatieve prijzen komen vooral voor op uren waarop zon en wind allebei hard werken: zonnige zomerdagen tussen 11:00 en 16:00, of winderige momenten in voor- en najaar. Op die uren produceren miljoenen zonnepanelen en duizenden windturbines in Nederland samen meer stroom dan we als land kunnen verbruiken.
Hoe ontstaan negatieve stroomprijzen?
Negatieve stroomprijzen ontstaan wanneer het stroomaanbod groter is dan de vraag. In Nederland gebeurt dat steeds vaker, om een aantal redenen:
- Toename van zonne- en windenergie. Op zonnige, winderige uren wekken alle zonnepanelen en windturbines samen meer stroom op dan we als land verbruiken.
- Conventionele centrales kunnen niet zomaar uit. Kerncentrales, gascentrales en kolencentrales hebben uren tot dagen nodig om af te schakelen en weer op te starten. Op piekuren met overschot blijven ze gewoon doordraaien, omdat afschakelen duurder is dan kortdurend negatieve prijzen accepteren.
- Internationale handel kan niet altijd alles opvangen. Veel andere Europese landen hebben op dezelfde momenten ook veel duurzame opwek, waardoor er minder vraag is om Nederlandse overschotten af te nemen.
Het gevolg: producenten zijn op die uren bereid om geld bij te leggen om hun stroom kwijt te raken, omdat dat goedkoper is dan stilleggen of overbelasting van het net riskeren. Daardoor wordt de prijs op de EPEX negatief.
Naarmate er meer zonnepanelen en windmolens bijkomen, neemt het aantal uren met negatieve prijzen elk jaar toe. Dit wordt een steeds belangrijker onderdeel van de Nederlandse energiemarkt.
Krijg je echt geld toe? Het verschil tussen excl. en all-in prijs
Een negatieve marktprijs op de EPEX betekent niet automatisch dat jij geld toe krijgt voor jouw stroomverbruik. Om dat te begrijpen, moet je weten hoe jouw stroomprijs precies is opgebouwd.
De all-in prijs die jij betaalt of ontvangt, bestaat uit vier componenten:
- Kale marktprijs (excl.): de prijs op de EPEX, die negatief kan zijn
- Inkoopvergoeding: ongeveer €0,02145 per kWh, opslag van jouw energieleverancier
- Energiebelasting (EB): €0,09161 per kWh in 2026, een vaste belasting per kWh
- BTW: 21% over alle bovenstaande componenten samen
Een uitgebreide uitleg over deze opbouw vind je in ons artikel over de opbouw van de stroomprijs in de VOLL® APP.
Voorbeeld 1: marktprijs van €-0,05/kWh
Kale marktprijs €-0,05 + inkoopvergoeding €0,02 + energiebelasting €0,09 = €0,06 vóór BTW. Vermenigvuldigd met 1,21 (BTW) levert dat een all-in prijs op van ongeveer €0,08 per kWh. Ondanks de negatieve marktprijs betaal je dus nog gewoon voor jouw stroomafname.
Voorbeeld 2: marktprijs van €-0,20/kWh
Kale marktprijs €-0,20 + inkoopvergoeding €0,02 + energiebelasting €0,09 = €-0,09 vóór BTW. Vermenigvuldigd met 1,21 levert dat een all-in prijs op van ongeveer €-0,11 per kWh. Nu krijg jij dus daadwerkelijk geld toe voor elke kWh die je van het net afneemt!
Het omslagpunt waarop de all-in prijs ook negatief wordt, ligt bij een kale marktprijs van ongeveer €-0,11. Daaronder krijg je geld toe voor afname. Daarboven betaal je nog wel iets, maar veel minder dan bij een normale stroomprijs.
Negatieve prijzen tijdens en na salderen
De gevolgen van negatieve stroomprijzen verschillen per contracttype en per periode. Bij een dynamisch contract zijn negatieve prijzen ook tijdens de salderingsregeling al direct merkbaar, terwijl je bij een vast of variabel contract pas vanaf 2027 echt iets gaat zien.
Tijdens salderen (in 2026):
Bij een vast of variabel contract merk je weinig van negatieve stroomprijzen, omdat jouw leverancier de marktprijs niet aan jou doorgeeft. Je betaalt simpelweg jouw vaste tarief, ongeacht wat er op de EPEX gebeurt.
Bij een dynamisch contract werkt het anders. De marktprijs wordt namelijk per uur (of kwartier) direct aan jou doorgegeven, óók tijdens salderen. Wat de salderingsregeling doet, is dat alleen de energiebelasting en de BTW op kWh-basis tegen elkaar worden weggestreept, jaarlijks. Voor elke kWh die je teruglevert hoef je geen EB en BTW te betalen op een kWh die je later afneemt. De marktprijs zelf van elk moment blijft echter direct gerealiseerd, en wordt dus niet tussen momenten gesaldeerd. Dat betekent concreet:
- Afname bij negatieve marktprijs: jij krijgt direct de negatieve prijs op de marktcomponent. Als de marktprijs voldoende negatief is, levert dat ook netto geld op.
- Teruglevering bij negatieve marktprijs: jij betaalt direct het negatieve bedrag voor de stroom die je op dat moment teruglevert, omdat de marktprijs van dat uur wordt afgerekend.
Negatieve prijzen zijn voor dynamisch-contract-klanten dus ook tijdens salderen al een directe kans om te besparen, en een directe valkuil als je op het verkeerde moment teruglevert. Meer over de werking van saldering en wat er na 2027 verandert lees je in ons artikel over salderen, terugleverkosten en terugleververgoeding.
Na salderen (vanaf 1 januari 2027):
Vanaf 2027 vervalt ook de saldering van EB en BTW. Elke kWh wordt afzonderlijk afgerekend tegen de actuele marktprijs en bijbehorende belastingen. Voor afname betaal je marktprijs plus inkoopvergoeding, energiebelasting en BTW. Voor teruglevering ontvang je de marktprijs van dat moment, zonder EB of BTW. Negatieve prijzen worden vanaf dat moment dus nog directer relevant voor jouw rekening, in beide richtingen.
Hoe gaat een slim gestuurde batterij om met negatieve prijzen?
De VOLL®-AI aansturing weet precies wat te doen tijdens negatieve stroomprijzen. Het algoritme rekent continu uit wat de all-in prijs is voor afname én voor teruglevering op elk moment, en stuurt jouw systeem daarop. Een aantal typische scenario’s:
Bij licht negatieve EPEX-prijzen (rond €-0,05)
De all-in prijs voor afname is op dit moment nog positief (rond €0,08), dus stroom van het net halen kost nog steeds geld. Maar voor teruglevering levert het op dit moment al verlies op. De aansturing zorgt ervoor dat er geen stroom uit jouw zonnepanelen of batterij naar het net stroomt. Wel blijven jouw zonnepanelen actief produceren voor jouw eigen verbruik in huis, omdat dat €0,00 per kWh kost.
Bij stevig negatieve EPEX-prijzen (rond €-0,10)
De all-in prijs voor afname zit nu bijna op het nulpunt. Zonnepanelen blijven aan voor jouw eigen verbruik, maar teruglevering blijft volledig geblokkeerd. Inkopen vanuit het net is op dit moment nog niet aantrekkelijk omdat het netto niets oplevert.
Bij sterk negatieve EPEX-prijzen (rond €-0,20 of lager)
Nu draait de logica om: bij deze prijzen krijg jij daadwerkelijk geld toe voor elke kWh die je van het net haalt (all-in ligt rond €-0,11 of lager). De aansturing schakelt jouw zonnepanelen terug of helemaal uit, omdat stroom uit zonnepanelen op dat moment minder oplevert dan stroom van het net inkopen. De batterij gaat op vol vermogen opladen vanuit het net, en ook jouw verbruik in huis komt op dat moment uit het net in plaats van uit de zonnepanelen. Zo benut je de negatieve prijzen maximaal.
Een uitgebreid praktijkvoorbeeld met cijfers vind je in ons artikel over de Dynamisch handelen aansturing, waarin we laten zien dat negatieve prijzen op één dag al meerdere euro’s per kWh kunnen opleveren.
Wat als je geen slim gestuurde batterij hebt?
Zonder een slim gestuurde batterij gebeuren er een paar dingen op momenten met negatieve prijzen, vooral na 1 januari 2027:
- Jouw zonnepanelen blijven gewoon produceren en het overschot wordt teruggeleverd aan het net tegen een negatieve prijs. Je betaalt dus om jouw eigen opgewekte stroom kwijt te raken.
- Geen actieve inkoop op het moment dat afname juist voordelig zou zijn. Je laat de kans op gratis (of zelfs betaalde) stroom voorbij gaan.
- Apparaten draaien op standaard tijden, niet op de momenten dat stroom het goedkoopst of zelfs negatief is. Wasmachine, droger en laadpaal lopen mee met jouw dagelijkse routine, terwijl ze in een goedkoper uur veel efficiënter zouden draaien.
In de praktijk betekent dat op zonnige zomerdagen kun je een paar uur per dag geld kwijt zijn in plaats van besparen. Negatieve prijzen komen al regelmatig voor in Nederland en dat aantal stijgt elk jaar verder, dus dit effect wordt steeds groter.
Een slim gestuurde batterij zoals de VOLL® Thuisbatterij met VOLL®-AI keert dit verhaal om: in plaats van geld kwijt te zijn tijdens negatieve prijzen, lever je actief geld op. Wil je weten welke batterij het beste past bij jouw situatie? Doe dan onze keuzehulp voor een persoonlijk advies op basis van jouw verbruik en zonnepanelen!
